Filozofia w powieści „Kubuś fatalista i jego Pan”
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Kluczowe dla filozoficznego znaczenia powieści Diderota pytania padają na początku książki:
„Czy my kierujemy losem, czy też los kieruje nami?”.


Kilka stron dalej narrator odpowiada Kubusiowi, zajmując swoje stanowisko:
„Zdaje się nam, że prowadzimy los, gdy w istocie on zawsze nas prowadzi”.


Pojęcie determinizmu nie było jeszcze powszechnie stosowane, gdy Diderot pisał swoje najbardziej znane dzieło fabularne, stało się to dopiero z początkiem XIX wieku. Nie oznacza to jednak, że Francuz nie mógł być wyznawcą tejże doktryny, w myśl której wszystkie zdarzenia połączone są ze sobą związkiem przyczynowo-skutkowym, odrzucając przypadek i ślepy los, które tłumaczyć mogę jedynie niedobór informacji. Według deterministów zjawisko wolnej woli jest złudne. W tym rozumieniu świat, czyli wszystko co istnieje, rządzony jest przez prawa fizyki, a nie istotę nadprzyrodzoną, czyli Boga. Rolą człowieka, według tej doktryny, jest uporządkowanie materii, z którą ma najbliższy kontakt. Jesteśmy postrzegani niczym „ogniwa łańcuszka”, o którym Kubuś wspomina. Słowa wypowiedziane przez tytułowego bohatera najlepiej oddają esencję determinizmu:
„(…) moje istnienie jest tedy tylko łańcuchem nieodzownych skutków”.


Diderot, jako piewca doktryny, odrzucając pojęcie wolności (wolnej woli) przekonywał, że przez to nie możemy rozpatrywać działań ludzkich w kategorii dobre i złe, żadne z naszych poczynań nie zasługuje ani na pochwałę, ani na naganę. Ucieleśnieniem takiej właśnie, ortodoksyjnej myśli deterministycznej na kartach powieści jest Kubuś. Pan zadaje mu zatem pytanie:
„Ale rozumując na twój sposób, każdą zbrodnię można by popełnić bez wyrzutów sumienia”.


Odpowiedź pada nie wprost i dopiero pod koniec dzieła:
„Gdybyśmy znali łańcuch przyczyn i skutków tworzących życie człowieka od chwili narodzin aż do ostatniego tchnienia, zyskalibyśmy pewność, iż czynił jedynie to, co musiał”.

Jak łatwo zauważyć, Kubuś jest głównym nośnikiem myśli filozoficznej Diderota. Nie może dziwić nas zatem fakt, że „Rozróżnienie świata fizycznego i moralnego zdało mu się bez sensu”ateizm był charakterystyczny dla deterministów.

Oznacz znajomych, którym może się przydać

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 -  - 4 -  - 5 -  - 6 -  - 7 -  - 8 - 


  Dowiedz się więcej
1  Kwestia gatunku „Kubusia Fatalisty i jego Pana”
2  Charakterystyka pozostałych bohaterów
3  Narracja w „Kubusiu Fataliście i jego Panu”



Komentarze
artykuł / utwór: Filozofia w powieści „Kubuś fatalista i jego Pan”







    Tagi: